Trong những năm gần đây, thị trường phim kinh dị, giật gân có lẽ đã chạm ngưỡng bão hoà. Với A24 hay Netflix liên tục phân phối những dự án dần đi vào lối mòn, kịch bản cố gắng tỏ ra tài ba. Ngay lúc bộ não mình đã burn-out thì Companion (2025) đáp cánh. Nhiều bất ngờ, rất hài hước, chủ đề không mới, phương tiện không mới, nhưng cách tiếp cận của Drew Hancock lại một lần nữa khiến ta phải suy ngẫm về tình yêu, giới tính, sâu xa hơn nữa là cảm thức làm người, một hình dung về nhân loại khi chúng ta có thể sống lẫn lộn giữa máy móc.
Companion mở đầu với không khí gượng gạo kỳ quặc, đầy cliché khiến mình nghĩ, “Với cái đà này bộ phim sẽ đi tới đâu?”. Sau 15’, mọi lo lắng bị đánh bay cùng với tình tiết leo thang và các bí mật hé lộ, lý giải cho không khí giả tạo ban đầu. Josh (Jack Quaid) giới thiệu bạn gái Iris (Sophie Thatcher) với nhóm bạn trong chuyến nghỉ dưỡng tại biệt thự của tỷ phú người Nga, Sergey. Trong lúc tự vệ vì bị Sergey động chạm, Iris lỡ tay hạ sát gã và cô cực kỳ hoảng loạn. Cô không biết rằng, tất cả mọi thứ đều nằm trong kế hoạch của gã “bạn trai” Josh.
Như đã nói, Companion khai thác chủ đề không mới, một bộ phim viễn tưởng về thế giới nơi những con robot được tạo ra giống con người tới mức có thể thay thế họ và điều hấp dẫn hơn nữa là ta có thể kiểm soát chúng. Điều này khiến ta ít nhiều liên tưởng tới Ex Machina (2018) hay một số tập phim Black Mirror. Nhưng Drew Hancock mở rộng phạm trù bằng cách mượn mối quan hệ người-robot để phản ánh câu chuyện giữa người và người, chính xác hơn là những xung đột nội tâm không được giải quyết bên trong một con người mang lại khổ đau cho họ.
Trong một thế giới nơi những con robot được tạo ra tinh tế tới nhường ấy, con người liệu có hài lòng với những gì được ship tới tận nhà? Một bạn gái, bạn trai, bạn giường, tri kỷ… thật ra không đủ lấp đầy sự trống rỗng tâm hồn họ. Thay vì ra sức xây dựng mối quan hệ lành mạnh có thật, chúng ta né tránh những bất tiện bằng cách tìm tới mối quan hệ ảo, những con robot được xem là “bạn đồng hành hoàn hảo” (đây là tựa phim ở Tây Ban Nha), chỉ cần vài thao tác là sở hữu những đặc điểm ta khao khát ở người bạn đời.
Mỗi nhân vật trong Companion đều đại diện cho một ý niệm. Josh đại diện cho những kẻ yếu ớt nhưng mang cái tôi to đùng tỷ lệ nghịch với năng lực bản thân. Những kẻ mang tâm lý nạn nhân đòi hỏi cả tỷ thứ từ thế giới nhưng không làm gì để tự có được nó, thay vào đó lại tìm một con robot về để mát xa thói vị kỷ của mình. Thất bại ở đây là Josh không biết điểm dừng. Anh đánh giá cao bản thân, tự biện minh cho lòng tham của mình để bày ra trận đồ vượt quá khả năng kiểm soát.
Từ đó suy ra, Companion còn bóc trần mối quan hệ độc hại mà Iris đại diện cho rất nhiều ý niệm. Cô là người bạn gái bị kiểm soát, là tạo vật trải qua cơn khủng hoảng hiện sinh khi nhận thức được sự tồn tại mỉa mai của mình. Sự bất lực của Josh thúc đẩy anh dùng bạn gái Robot để thoả ảo tưởng nắm quyền. Cảm thức giữa người phụ nữ và sản phẩm công nghệ trong Iris bị xoá mờ nhưng vẫn tồn tại song song. Bởi thực tế, phụ nữ loài người cũng đã trải qua một thời gian dài bị xem là công cụ, bị áp đặt những kỳ vọng phi thực.
Tuy nhiên, đây không chỉ là câu chuyện về xung đột giới tính. Không chỉ phụ nữ, trong một mối quan hệ, đàn ông cũng có thể bị xem là “robot” với những kỳ vọng từ nửa kia. Đó là điều dễ thấy trong mối quan hệ thiếu độc hại, hai bên đều phóng chiếu bản thân mình vào đối phương, áp đặt lẫn nhau, như thể ta cần một cái nút bấm để khi nhấn vào đó, đối phương sẽ chịu làm theo ý ta. Xung đột này có thể giải quyết được nhưng đòi hỏi nhiều nỗ lực từ và có thể kết quả không như ý, có thể cuối cùng vẫn là đường ai nấy đi.
Ai lại muốn bỏ ra nhiều công sức như vậy, đúng không? Sự vụn vỡ trong mối quan hệ con người dẫn đến việc họ tìm tới robot, với bảng điều khiển tạo ra “người đồng hành” hoàn hảo mà không tốn nhiều công sức vun đắp. Thật ra chúng ta đang sống trong thời đại lười biếng như vậy đây. Bắt đầu từ những trí tuệ nhân tạo thay ta vẽ, viết, lập trình,… Mục tiêu là kết quả tức thời chỉ bằng một chú nhấp, trong mọi lĩnh vực.
Suy niệm về ‘làm người’ trong Companion
Companion có rất nhiều cao trào đắt giá, nhưng Hancock để dành phần tuyệt vời nhất ở gần kết, một điểm tinh tế không thể hiện qua những màn hành động đến khán giả cũng thấy ê ẩm, mà nằm trong tâm lý nhân vật. Cái cảm thức đẹp đẽ, mong manh khi làm người, khi nhận ra mình có “tự do ý chí” không biết Iris có nhận ra không? Khi cô trở nên chần chừ và kém hiệu quả? Có rất nhiều câu hỏi thú vị ở đây. Như là Teddy có nghĩ tới hậu quả khi trao cho Iris quyền tự quyết? Hay anh cũng quá chán ngán với các loại khách hàng?
Patrick cũng là nhân vật đáng suy ngẫm. Khác với Iris, anh ta tự suy luận ra bản thân là robot, một điều đáng ngạc nhiên. Làm cách nào con robot với đầy những ký ức cài sẵn tự xâu chuỗi về danh tính của nó? Thậm chí Patrick còn bị khủng hoảng dẫn tới tự huỷ. Về cơ chế, có phải con người và robot cơ bản không khác gì nhau? Ngoại trừ máu thịt, giả sử công nghệ con người phát triển tới mức cấy được ký ức vào não (mà hiện giờ chúng ta có thôi miên), thì chúng cũng sống động không khác gì đoạn phim trong lập trình robot.
Khi mới xem xong Campanion, mình đã nghĩ theo hướng khôi hài, rằng giá mà trong mình cũng bảng điều khiển, nhấn nút là nói được ngoại ngữ. Nhưng rồi xem xét lại, nếu vậy thì ta được gì? Con người không hoàn hảo, nửa kia cũng không hoàn hảo, tình yêu không hoàn hảo, nhưng vì vậy mà nó thật đẹp. Nỗ lực làm người, nỗ lực xây dựng mối quan hệ cho dù kết cục có thể không như ý, nhưng chính sự cố gắng bươn chải không cần bất kỳ công tắc nào mới khiến việc làm người thật đẹp và có ý nghĩa.
Đọc Thêm?
