Đây là bài viết do Gấu Mèo Thức Khuya biên tập, đã được sử dụng dưới hashtag #MaybeOriginal, là tài sản thuộc về hệ sinh thái Maybe, cụ thể là các Page, Group hoặc Website Maybe.vn và Lost Bird. Bài viết được re-up trên Blog cá nhân của người viết vì mục đích lưu trữ. Mọi sự trùng lắp trên các Website hoặc Page và Group khác đều là sao chép mà không có sự cho phép bởi người sở hữu của hệ sinh thái Maybe hoặc người viết.
Các bạn có thể đọc bài viết gốc TẠI ĐÂY.
– Gấu Mèo Thức Khuya
Những Cây Cầu Ở Quận Madison (1995) đã lên sóng Netflix vào ngày 1 tháng 11. Có thể nói điểm cộng lớn khi sử dụng nền tảng chiếu phim online này đó là có dịp được xem những phim cũ, kinh điển, bởi nếu Netflix không đề xuất thì người viết cũng hiếm khi chủ động xem những thể loại phim như vậy. Bài viết sau đây được viết vào năm 2021 nhưng người viết đã có nhiều bổ sung sau khi đọc xong nguyên tác tiểu thuyết vào năm 2023. Nói thật, tôi rất yêu quyển sách này và có vài công nhận đối với nỗ lực chuyển thể của phim.
Thật khó để bày tỏ tình yêu với câu chuyện này bởi nó chứa đựng yếu tố nhạy cảm đối với văn hóa Việt: ngoại tình. Thế nhưng, bản thân bộ phim lẫn tiểu thuyết mà nó dựa theo không đơn thuần kể về một chuyện tình ngoài luồng. Sự đồng điệu tâm hồn giữa Francesca và Kincaid tạo nên kết nối tính nam và tính nữ thiêng liêng vốn dĩ bị phân tách và chia rẽ bởi xã hội lạc lối khỏi Nguồn. Hai nhân vật đều là những người trưởng thành, có cá tính mạnh mẽ và đưa ra quyết định đầy trách nhiệm chứ không chạy theo đam mê.
Những Cây Cầu Ở Quận Madison là tiểu thuyết rất thành công về mặt thương mại của Robert James Waller vào năm 1992. Ngay lập tức, diễn viên/đạo diễn huyền thoại Clint Eastwood đã mua bản quyền cuốn truyện để chuyển thể thành phim, đồng thời đóng luôn vai chính, vốn như được tạc từ chính ông: một gã cao bồi tự do, phong tình. Phim có một số điểm không công bình với sách nhưng xin một tràng vỗ tay cho diễn xuất của Clint và Meryl Streep. Họ đã làm được một việc rất khó là truyền tải được mối giao cảm không lời giữa hai nhân vật chính.
Những Cây Cầu Ở Quận Madison được chấm 7.6 trên IMDB và 90% tươi Rotten Tomatoes. Bản thân Meryl Streep cũng được đề cử Oscar hạng mục Nữ diễn viên chính xuất sắc nhất. Cả tiểu thuyết và phim đều thành công nếu xét theo phản ứng của giới phê bình và đại chúng, lại còn chuyển thể thành nhạc kịch Broadway.
Nếu đây chỉ đơn thuần là một bộ phim lãng mạn về câu chuyện tình ngoài luồng, mô típ thường gặp về người phụ nữ buồn chán cuộc sống hiện tại, vô tình va phải người đàn ông có thể đánh thức giấc mơ tuổi trẻ, hẳn Những Cây Cầu Ở Quận Madison đã không cuốn hút người xem và được đánh giá cao đến thế.
Một câu chuyện bình thường…
Những Cây Cầu Ở Quận Madison có khung sườn rất điển hình: Meryl Streep vào vai bà nội trợ Francesca đã có 2 con với 20 năm hôn nhân cùng người chồng Richard hiền lành. Phim gợi ý hoàn cảnh sống và thái độ của Fracesca đối với cuộc sống này qua những chi tiết nhẹ nhàng. Franny là người Ý, vì lấy chồng nên đã có sự thay đổi môi trường ngoạn mục từ Ý đến miền quê yên bình (có phần tẻ nhạt) ở Iowa.
Những con người, sự việc thuộc về Iowa như những đứa con, người bạn, chuyện lối xóm đều ồn ào, nông cạn, ngồi lê đôi mách… trái ngược hoàn toàn với điều Francesca thầm mong muốn. Đó là lý do bà chọn ở nhà một mình 4 ngày khi chồng và hai con đi dự hội chợ triển lãm. Bà chỉ cần chút yên bình tự do một mình, nhưng vô tình tạo điều kiện cho Robert Kincaid, người Francesca sẽ yêu điên cuồng bước vào đời.
… với diễn xuất phi thường
Sẽ thật là thừa khi khen ngợi diễn xuất của Meryl Streep, với hằng hà sa số đề cử đồng thời là biểu tượng trong văn hóa đại chúng. Bà đã được vinh danh là “nữ diễn viên xuất sắc nhất trong thế hệ của bà ấy”. Meryl Streep nhận được nhiều giải thưởng, bao gồm con số kỷ lục là 21 đề cử Giải Oscar, thắng 3 giải (chỉ sau Katharine Hepburn cho kỷ lục thế giới), và kỷ lục 32 đề cử Giải Quả cầu vàng, thắng 8 giải.
Ban đầu, người viết biết đến Streep qua những vai cá tính trong The Devil Wears Prada, Mamma Mia!, Julie and Julia,… và phản ứng của khán giả đối với hình ảnh bà trong những vai ấy rất tốt, dẫn đến việc Hollywood lại càng giao cho bà nhiều nhân vật mang khuôn mẫu như thế (mặc dù tất cả đều tuyệt vời). Streep tiếp tục đóng những vai sắc bén, kiên quyết trong The Iron Lady, The Laundromat… và sắp tới là Don’t Look Up (2021). Thành ra, thật lạ lẫm khi được nhìn Streep làm bà nội trợ yếm thế, ngập ngừng trong Những Cây Cầu Ở Quận Madison .
Trong khả năng chuyển thể của phim, tương tác giữa Clint Eastwood và Meryl Streep tinh tế đến không ngờ. Dù biết cả hai đều là diễn viên giỏi, nhưng để thực hiện những phân đoạn thăng hoa như vậy, một là họ đã yêu nhau thật, hai là khả năng thấu cảm tuyệt vời của một người làm diễn viên. Đây là điều giữ chân người xem, khi câu chuyện vẫn còn rất bình thường ở 30 phút đầu phim để sau đó chứng kiến nhiều giây phút giàu cảm xúc hơn nữa.
Từng cái chạm, nụ hôn, miết tay của hai người đều nồng nàn, chân thật, thậm chí nguyên sơ. Nếu độc giả đã và đang yêu, trải qua những thân mật thể xác rồi thì sẽ hiểu màn diễn xuất sắc này. Không khí phim rất tốt, nhịp điệu cũng dễ chịu. Người viết không phải người chuộng phim chính kịch, lãng mạn nhưng cũng phải cảm kích quá trình chế tác Những Cây Cầu Ở Quận Madison.
Lựa chọn khó khăn nhất
Như đã nói ở trên, Những Cây Cầu Ở Quận Madison không đơn thuần là câu chuyện tình cảm ngoài luồng, về khơi dậy giấc mơ thiếu nữ hay em ơi đi trốn với anh. Nhân vật chính Francesca bị đặt vào tình thế của Trolley Problem: chạy theo tình yêu đời mình, bỏ lại gia đình tan vỡ bối rối, hay chôn chặt tình yêu đó để làm tròn nghĩa vụ người vợ, người mẹ. Điều quan trọng nhất là không khiến hôn nhân của mình trở thành hình mẫu xấu với hai đứa con đang ở giai đoạn phát triển nhận thức riêng về cuộc sống.
Phim trung thành với nguyên tác ở việc không xây dựng Richard là người chồng tồi tệ. Người chồng Richard xuất hiện rất lặng lẽ trong phim và qua lời kể của Francesca, “Một người sạch sẽ… Tử tế, chưa từng làm hại ai”. Richard chỉ là ông chồng quê hiền lành điển hình, ông nhận thức được vợ mình có những ước mơ khác, nhưng để xây dựng cuộc sống sao cho con mình có thể bước tiếp, ông chọn đặt vợ mình và bản thân vào thỏa hiệp.
Đó là hình mẫu gia đình lý tưởng mà xã hội Mỹ những năm 60s tôn thờ. Đó cũng là khuôn mẫu mà gã cao bồi Robert Kincaid phản đối, không thể tuân phục. Sau khi xem phim, các bạn nên đọc sách để hiểu thêm về cá tính Kincaid lẫn Francesca, với tư cách là người yêu thơ, Kincaid có cách miêu tả tình yêu của hai người theo nghĩa gắn kết tâm linh chứ không chỉ là thúc giục thể xác.
Cao trào của phim không phải là hai người nhận ra tình cảm và lên giường với nhau. Cao trào phim nằm ở đoạn Francesca cố ghìm tay nắm cửa, ngăn mình không chạy khỏi xe để đến bên Robert trước mặt chồng. Và đó cũng là lý do bộ phim có liên quan mật thiến đến thí nghiệm về tư tưởng trong đạo đức và tâm lý học Trolley Problem. Bà đánh đổi tình yêu sâu đậm dành cho Kincaid để không hủy hoại cuộc đời chồng và hai con.
Điều quan trọng không phải là hạnh phúc vị kỷ của bản thân
Câu chuyện tình của Francesca được kể lại trong quyển nhật ký để lại cho hai con sau khi qua đời. Từ đây, ta được thấy phản ứng của những người con sẽ như thế nào khi biết hóa ra mẹ đã từng ngoại tình. Những con người đã ngoài 40 tuổi dấy lên cảm xúc thô mộc, vụng về khi đối mặt với câu chuyện của mẹ. Một điểm phim làm hay hơn sách ở đây đó là cho hai người con khám phá chuyện tình của mẹ trước khi mang tro đi rải theo ý nguyện của bà.
Theo nguyên tác, mặc dù lấn cấn đôi chút, hai người con vẫn đi rải tro của mẹ tại cây cầu Roseman Covered Bridge, sau đó mới đọc các chúc thư và hiểu ra mọi chuyện. Phim đảo ngược lại quá trình đó, thậm chí thái độ người con còn mạnh mẽ hơn, kịch liệt phản đối di nguyện của mẹ. Thay đổi trong phim khiến cho tình yêu của Francesca trở nên tha thiết, mạnh mẽ tới mức thay đổi được suy nghĩ đứa con. Nhờ đó, nghi thức rải tro lại càng thấm thía khi ta nhận thức được rằng, hạt bụi Francesca và Kincaid cuối cùng cũng được bên nhau.
Nếu đã xem phim hoặc đọc qua bài viết về The Good Place, hẳn bạn đọc sẽ biết đến cuốn sách “What We Owe to Each Other” của tác giả và triết gia người Mỹ T. M. Scanlon, nói về cách sống theo khế ước phù hợp với nhau. Nhân vật Francesca đã đưa ra quyết định cuối cùng rất công tâm và dũng cảm. Những Cây Cầu Ở Quận Madison không phải tác phẩm cổ xúy hay bào chữa cho ngoại tình. Cả Kincaid và Francesca chưa bao giờ bào chữa hay tự xót thương cho câu chuyện của mình.
Có nên đọc tiểu thuyết Những Cây Cầu Ở Quận Madison?
Tôi là người rất ít khi kêu gọi ai đó làm cái gì, nhưng đối với Những Cây Cầu Ở Quận Madison, tôi nghĩ bạn nên dành thời gian đọc quyển tiểu thuyết. Câu chuyện không dài nên tập sách rất mỏng, chỉ cần vài tiếng tập trung là đã đọc hết cuốn. Bạn có thể đọc sau khi xem phim. Chính bộ phim với diễn xuất tuyệt vời đã thúc giục tôi tìm đọc nguyên tác. Hoặc bạn có thể đọc sách trước nhưng như vậy có thể dẫn đến thiên kiến đối với bộ phim.
Đương nhiên, dù tôn trọng tác phẩm cách mấy, bản phim vẫn có một số hạn chế mà tôi thấy là có thể tránh được. Đầu tiên là trận cãi vã có phần làm lệch lạc cá tính nhân vật: Francesca đột nhiên quấy quả với Kincaid, nghi ngờ tình cảm của ông dành cho bà và so sánh vớ vẩn bản thân với những người tình khác của ông. Theo nguyên tác, tình yêu hai người dành cho nhau là thứ không có gì để bàn cãi, để đặt nghi vấn. Francesca hiểu điều đó, thấm nhuần nó trong da thịt. Bà cũng trân trọng tinh thần hoang dại của Kincaid, không muốn cảm lối nó.
Francesca và Kincaid là hai người trưởng thành, thông minh, , nhạy cảm, can đảm. Vì thế, họ không cãi nhau vớ vẩn mà chỉ bàn bạc về quyết định của Francesca. Trong nguyên tác, bà đã trình bày rành mạch, giản dị lý do vì sao bà không thể theo ông.
Nhưng em còn có những tình cảm thiêng liêng về trách nhiệm. Đối với Richard, đối với con em. Nếu em ra đi, nếu em vắng mặt thì đó sẽ là một điều khó chịu đựng nổi cho Richard. Chừng đó đủ để huỷ hoại anh ấy. Ngoài ra, còn tệ hơn nữa, anh ấy phải sống cuộc đời còn lại để nghe những lời đàm tiếu của người ở đây. […] Richard phải chịu đựng điều đó và con cái em phải nghe những lời ngồi lê đôi mách chừng nào chúng còn sống.
[…] Ngay cả khi em muốn ở với anh, muốn là một phần của anh, em cũng không thể tách rời khỏi bổn phận. Nếu anh ép em, dẫu bằng thể chất hay tinh thần, để đi với anh, thì như em đã nói, em sẽ không kháng cự lại đâu. Em không có cái sức mạnh như sức mạnh mà em cảm thấy nơi anh. Em đã nói là em không muốn lấy đi cuộc hành trình của anh, nhưng em rất muốn đi theo anh chỉ bởi để thoả mãn nhu cầu vị kỷ của em là được ở bên anh.
Một điểm rất tiếc nữa, có lẽ vì lý do thời lượng, bộ phim đã bỏ qua nghi thức hồi tưởng của Francesca khi về già. Mỗi năm vào ngày sinh nhật, Francesca thường lấy những kỷ vật của Kincaid ra ngắm nghía và nhớ lại từng khoảnh khắc một những ngày bà gặp ông: từ mái hiên lần đầu ông hỏi đường, gian bếp hai người khiêu vũ cùng nhau, cái bàn cũ hai người từng ăn uống, hàn huyên tại đó. Bà hồi tưởng lại ở mức độ rung động phân tử, tưởng như ông vẫn còn ở đây với bà.
Robert James Waller có lối viết rất đẹp, giản dị, chân thành, sáng tỏ. Ông có cách miêu tả tình yêu định mệnh ở tầm vũ trụ, ở mức gắn kết tâm linh chứ không chỉ thể xác, nhưng nếu bàn đến chuyện thể xác, ông cũng miêu tả nó rất đẹp, rất thơ, vừa đủ nhục cảm, nhưng không dung tục. Đáng ngạc nhiên là ông có thể giúp Francesca bày tỏ tình yêu đong đầy mà không lặp lại, không khuôn sáo, không thừa một chữ nào. Sách Những Chiếc Cầu Ở Quận Madison hiện được tái bản từ năm 2020, do NXB Hội Nhà Văn cùng Phương Nam Book phát hành, Mịch La dịch.
Theo dõi Lịch chiếu phim Netflix tháng 11 để đón xem những tựa phim hay nữa nhé!
Đọc Thêm?
15 nỗi khổ chỉ mọt sách mới hiểu
